Vrouwelijkheid in de Bijbel

Op Eerste Kerstdag heb ik het boek A Year of Biblical Womanhood: How a Liberated Woman Found Herself Sitting on Her Roof, Covering Her Head, and Calling Her Husband “Master” van Rachel Held Evans uitgelezen en daar wil ik graag wat meer over vertellen. Ik had een tijd geleden al van het boek gehoord, maar ik dacht dat het een conservatief boek was. Misschien dat het ligt aan de titel van de Nederlandse vertaling: De deugdzame huisvrouw: hoe ik een jaar lang precies volgens de Bijbel leefde. Wat mij betreft niet echt een vertaling die recht doet aan het origineel, maar womanhood is ook niet bepaald makkelijk te vertalen. Een tijdje nadat ik hoorde van dit boek, belandde ik op de blog van Rachel en nu is het één van mijn favoriete bloggers. Dus toen er een zeer aantrekkelijke aanbieding op Amazon was, 2 dollar voor de Kindle versie, besloot ik die kans te grijpen. Gedurende de afgelopen week heb ik me ondergedompeld in het boek. De Engelse titel zegt het al: gedurende één jaar heeft Rachel het thema vrouwelijkheid in de Bijbel onder de loep genomen. Waarom? Dat vertelt ze zelf het beste:

Could an ancient collection of sacred texts, spanning multiple genres and assembled over thousands of years in cultures very different from our own, really offer a single cohesive formula for how to be a woman? And do all the woman of Scripture fit into this same mold? Must I? I’m the sort of person who likes to identify the things that most terrify and intrigue me in this world and plunge headlong into them like Alice down the rabbit hole. This is the reason I have trouble making small talk and sitting still, and it’s the reason I woke up one morning with a crazy idea lighting up every corner of my brain. What if I tried it all? What if I took “biblical womanhood” literally?

Daarnaast vertelt ze ook dat ze merkte dat in ‘het christelijke wereldje’ vrouwen vaak in een bepaald hokje worden geduwd. Een heel concreet voorbeeld is het bijbelboek Spreuken: in het laatste hoofdstuk, 31, staat een Loflied op de sterke vrouw. Dit gedeelte wordt tegenwoordig gezien als checklist en er zijn veel boeken geschreven over hoe vrouwen aan dit ‘ideaal’ kunnen voldoen. Maar is het ook zo bedoeld? Toen ik zelf net tot geloof kwam vond ik het idee dat mannen en vrouwen elkaar aanvullen heel fijn, maar na Genderstudies gestudeerd te hebben zie ik dit totaal anders.

Rachel koos voor haar jaar van Bijbelse vrouwelijkheid 12 deugden uit om verder te onderzoeken: gentleness/vriendelijkheid, domesticity/huiselijkheid, obedience/gehoorzaamheid, valor/moed, beauty/schoonheid, modesty/bescheidenheid, purity/zuiverheid, fertility/vruchtbaarheid, submission/onderwerping, justice/rechtvaardigheid, silence/stilte, grace/genade. Daarnaast had ze de Biblical Woman’s Ten Commandments (tien geboden) als leidraad. Dit gaat van: gij zult je onderwerpen aan wat je man wil tot gij zult je hoofd bedekken wanneer je bid tot gij zult geen autoriteit hebben over een man. Alle geboden hebben een link met specifieke Bijbelteksten. Wat ik enorm gaaf vind aan haar aanpak is dat ze naar Bijbelse vrouwelijkheid kijkt vanuit verschillende standpunten. Zo heeft ze feministische, conservatieve and liberale commentaren gelezen; ze heeft gekeken naar joodse, katholieke en protestantse perspectieven op alle deugden; ze heeft gesproken met vrouwen van nu die oude Bijbelse regels volgen: een polygamist, een pastor, een Quiverfull dochter, een orthodoxe jood, een Amish grootmoeder; en ze heeft in de Bijbel gezocht naar verzen over moeders, dochters, weduwen, vrouwen van, concubines, koninginnen, profetessen en prostituees. Het resultaat is een goed onderzocht, humoristisch, mooi en kwetsbaar boek. Elke deugd onderzoekt ze vanuit verschillende perspectieven. In elk hoofdstuk nam ze minstens één Bijbelvers serieus: in de eerste maand (gentleness/vriendelijkheid) bracht ze bijbelvers Spreuken 21:9 in de praktijk. Hier staat: Je kunt beter in een hoekje op het dak wonen dan in één huis met een vrouw die ruzie zoekt. Tijdens die maand heeft ze een vloekenpot bijgehouden en op basis van het aantal keer dat ze vloekte, schreeuwde of geïrriteerd was is ze voor een bepaalde tijd op het dak van haar huis gaan zitten. In de derde maand (obedience/gehoorzaamheid) noemde ze haar man master, maar ook heeft ze een ceremonie gehouden om slachtoffers van vrouwenhaat te herdenken (in lijn met Rechters 11:37-40). In ditzelfde hoofdstuk geeft ze een aantal voorbeelden van wat er in het Oude Testament geschreven staat over vrouwen en ook al heb ik de Bijbel van kaft tot kaft gelezen: het is heftig. In Deuteronomium 22:28-29 staat bijvoorbeeld dat als je als vrouw verkracht bent je samen met je verkrachter gestenigd moet worden als het in de stad is gebeurd (waar je geroep om hulp gehoord had moeten zijn door voorbijgangers) of alleen de verkrachter moet gedood worden als het buiten de stad gebeurde. Als je niet verloofd was dan moest je met je verkrachter trouwen, zonder de mogelijkheid op een scheiding. Er zijn veel conservatieve christenen die vinden dat je de Bijbel letterlijk moet nemen en die andere christenen ervan beschuldigen dat ze te selectief zijn bij het lezen van de Bijbel. Rachel pareert dit ontzettend goed:

The irony of course, is that while advocates of biblical patriarchy accuse everyone else of biblical selectivity, they themselves do not appear to be stoning adulterers, selling their daughters info slavery, taking multiple wives, or demanding that state laws be adjusted to include death sentences for rape victims… at least not yet. Those who decry the evils of selective literalism tend to be rather clumsy at spotting it in themselves.

Ik zou zoveel meer kunnen vertellen over dit boek, maar ik raad je vooral aan om dit boek te gaan lezen. Ik zou nog één laatste ding willen vertellen wat ik mooi vond. Om terug te komen op de vraag of Spreuken 31 een checklist is voor vrouwen: nee, zo is het niet bedoeld. Rachel mailde met een joodse vrouw en zij zei dat dit Bijbelgedeelte een manier is om God te begrijpen en het zijn voorbeelden waar je een vrouw om zou kunnen prijzen. In het Hebreeuws zeggen ze: eshet chayil! Dit betekent: woman of valor of in het Nederlands: moedige vrouw. Het is ook wel het equivalent van: You go girl! Je kunt een vrouw prijzen om kleine en grote dingen: het feit dat ik deze blog heb geschreven, maar ook dat ik vorige week naar een avond schuifeldaten ben geweest. 😉

Spoiler alert! Wil je niet weten wat de conclusie is van dit boek, dan moet je niet verder lezen. 😉

Rachels conclusie lijkt me niet heel moeilijk te raden: de Bijbel geeft geen one-size-fits-all model voor hoe je vrouw moet zijn. Rollen zijn niet statisch, maar veranderen afhankelijk van tijd en plaats. Uiteindelijk zijn het onze karakters die bepalend zijn. Volgens Rachel heeft elke christen dezelfde roeping: God liefhebben met heel je hart, met heel je verstand en met al je krachten, en je naaste liefhebben als jezelf. De rest van de Bijbel is hier ondergeschikt aan. Ze zegt het mooi:

If love was Jesus’ definition of “biblical”, then perhaps it should be mine.

Dus: lees dit boek! Ik heb gelachen tijdens het lezen van dit boek door een aantal bizarre regels die ze in de praktijk brengt, maar ik ben ook enorm geraakt door de manier waarop ze dit project heeft aangepakt en door de ervaringen waar ze nu nog steeds wat aan heeft voor haar geloof. Ze is echt in het diepe gesprongen en was bereid om kritisch te kijken naar de Bijbel.

Het is altijd Advent

Het is een paar dagen voor Kerst en daarmee ook de laatste paar dagen van de adventsperiode. Ik heb nooit veel gehad met Advent. Van alle christelijke feestdagen heb ik het meeste met Pasen, omdat dit verhaal essentieel is voor mijn geloof. En omdat er minder commercie aan vastzit haal ik er meer betekenis uit dan uit Kerst. Kerst vind ik tegelijkertijd wel één van de fijnste periodes van het jaar. Ik houd enorm van kerstliedjes, samen zijn met familie, heerlijk eten en ontspannen.

Waar staat Advent voor? Advent is de periode voor Kerst waarin christenen zich voorbereiden op het kerstfeest. Met Kerst herdenken we de geboorte van Jezus. De adventsperiode is qua duur verschillend, maar beslaat altijd vier zondagen. Volgens Wikipedia stamt het woord advent af van het Latijnse woord adventus, dat komst betekent.

Ik ervaar Advent veel meer dan andere jaren, ondanks dat ik de laatste tijd weinig naar de kerk ga. Dat komt doordat ik sinds de zomer met een aantal dingen worstel:

  • Ik worstel met de kerk. Ik ga naar een kerk met mensen die qua achtergrond op mij lijken (wit, jong, hoogopgeleid) en ik zou zo graag naar een kerk gaan waar meer diversiteit is en waar ik dus mensen tegenkom waar ik normaal gesproken niet zo snel mee in aanraking zou komen. Diversiteit heeft zoveel waarde en je leert er enorm van door ook andere perspectieven te zien en te horen. Ook vind ik dat kerken veel meer zouden moeten doen met een thema als gerechtigheid. Niet echt een comfortabel onderwerp, maar ik geloof dat God het van ons vraagt om hiermee aan de slag te gaan. Door die worsteling ga ik vrij weinig naar de kerk op het moment. Ik wil wel op onderzoek uit gaan door verschillende kerken te gaan bezoeken.
  • Ik worstel met m’n droom. Ik weet dat vrouwenrechten m’n passie is, maar ik vind het lastig hoe ik dit concreet in wil vullen in m’n leven. Op dit moment heb ik een baan en daar ben ik ontzettend dankbaar voor, maar het is niet m’n passie en heeft ook vrij weinig met vrouwenrechten te maken. Ondanks dit feit is het zoals het is en er zijn voor beide richtingen voors en tegens te noemen. Lastig blijft het wel, omdat ik m’n eigen kwaliteiten en talenten wil benutten.
  • Ik voel me vaak alleen in m’n passie. Op de middelbare school was ik een buitenbeentje en toen ik ging studeren heb ik dat achter me gelaten. Ik ben er trots op dat ik in m’n studententijd lid ben geworden van een studentenvereniging en de moed had om in het diepe te springen. Het heeft me een aantal mooie vriendschappen opgeleverd waar ik tot op de dag van vandaag nog van kan genieten. Toch voel ik me wel eens alleen als idealist en daardoor toch weer dat buitenbeentje. Doordat ik Genderstudies heb gestudeerd ben ik behoorlijk kritisch en mijn standpunten wijken wel eens af van wat de meerderheid vindt: ik ben bijvoorbeeld tegen Zwarte Piet in z’n huidige vorm en ik vind dat wat er gebeurt met de Palestijnen als apartheid kan worden bestempeld. Tegelijkertijd vind ik het moeilijk om uit te komen voor dit soort standpunten en ben ik aan het zoeken naar wanneer ik wel en wanneer ik niet de discussie aanga. Ik leer namelijk ook veel van discussiëren over dit soort onderwerpen en wat mij helpt bij zo’n discussie (goede voorbereiding!). Ik vind het jammer dat er naar mijn idee weinig mensen zijn die idealistisch zijn en in dit ook in de praktijk willen brengen. Aan de andere kant ben ik me er ook bewust van dat er ook een hoop dingen gebeurten die ik niet zie en dat ik zelf ook de nodige dingen fout doe.

Ik kan me ontzettend schuldig vullen dat ik worstel met deze verschillende onderwerpen. Ik ben me ontzettend bewust van het feit dat ik het goed heb: ik heb eten, een dak boven m’n hoofd, fijne familie & vrienden en een baan. Aan de andere kant is mijn eigen leven het enige dat ik echt goed ken en dat ik het zo goed heb in materieel opzicht betekent natuurlijk niet dat ik geen problemen heb en nergens mee worstel. Iedereen krijgt hier vroeg of laat mee te maken. Advent betekent voor mij in een paar woorden: worstelen, hopen en wachten. Het is altijd Advent, want er gebeuren op elk moment van de dag verschrikkelijke dingen. Hoe moeilijk ik het worstelen ook vind, ik weet dat ik er uiteindelijk wel weer uitkom en vooral dat God bij me is in die tijd. Daar probeer ik me aan vast te houden. Zoals ik aan het begin al zei: ik houd enorm van Kerst en ga er dit jaar proberen extra en vol dankbaarheid van te genieten.

Ik heb gedurende deze Adventsperiode ontzettend veel toffe blogs en artikelen gelezen in het kader van dit thema. Daarom hieronder een lijstje met leestips die prikkelen en inspireren (in willekeurige volgorde). 🙂

The good news we declare at Advent is that, in Jesus, God has given us everything we need for peace on earth. God has shown us the way. The question is: will we believe enough to obey, to live Jubilee? 

These days I emerge as Zion’s Daughter, the very one of Lamentations fame. All I can do is beg God to look and see the destruction. I keep pointing – to Gaza, to Ferguson, to Iran and Crimea. “Do You see? Are You not stirred to action – to come deliver and inaugurate the new age? I collapse in the ash heap and weep for all our brokenness. And there are none to comfort. Advent asks me the question: what are you waiting for, daughter?

I determine to be another kind of beneficiary now. I will benefit from the scholarship and stories of African American thinkers. I will listen to the brown poets, luminaries and preachers and hear their wisdom. I will benefit from a necessary soul-searing as African American lives speak truth and I accept their words and rend my heart. I am a beneficiary of an unjust system and history of half-truths, and I want to divest of distrust, undo the lies, and honour my brothers and sisters anew.

But were I to be completely honest, I’m troubled that I wasn’t more troubled before. Troubled that I have more self-determination than others. Troubled at how much the powers that be protect me but not others. Troubled by how totally easy it is for me to take a break from all of it – to decide to just focus on something else, entertain or shop myself into oblivion when I am tired of caring about it. I’m troubled by how easy it is for me to just take a breather any time I choose when Eric Garner can’t breath at all.

After the unspeakable evil exacted by humans toward humans during the unimaginable genocide of the Holocaust, many theologians intimated that in the face of such abject degradation of creation, it might be best to be silent. Not the silence of complicity or inaction. The silence that is demanded when words cannot approximate the evil one has witnessed. The silence of humility.

Advent is an invitation to plunge into the deep, dark waters of our worst world, knowing that when we re-surface for air we will encounter the hopeful, hovering Spirit of God. For when we dive into the depths of our worst world, we reach a critical point at which our chocolate and pageants no longer satiate our longing for hope – and we are liberated by this realization. Indeed, the light of true hope is found in the midst of darkness.

Training “Vrouw en Autoriteit in Christendom en Islam” (3)

Lees hier deel 1 en hier deel 2 van mijn verslag over de training.

Dit is echt de laatste blog die ik over de training schrijf 😉 maar ik heb zo’n fijne tijd gehad dat ik er wel uitgebreid over moest schrijven. Naast het leeraspect heb ik ook genoten van het gezelschap van een diverse groep vrouwen. Er deden ongever 30 vrouwen aan de training mee, waarvan de ene helft christen en de andere helft moslim. Daarnaast waren er verschillende culturele achtergronden en verschillende huidskleuren vertegenwoordigd. Die diversiteit was heerlijk. Ik worstel met een aantal dingen:

  • Ik ga weinig naar de kerk, omdat er in de kerk waar ik lid van ben vooral dezelfde mensen als ik komen: wit, jong en hoogopgeleid. Juist van een groep met mensen met verschillende achtergronden leer je echt onwijs veel. Ook vind ik de kerk te comfortabel, omdat ik van mening ben dat een kerk je een spiegel voor zou moeten houden en best kritisch mag zijn. Ook zouden kerken best wel wat meer mogen doen voor mensen die aan de kantlijn staan… Tegelijkertijd moet het ook iets organisch zijn: het christendom leert in principe dat als je gelooft in Jezus en in Zijn genade dat die genade genoeg is. Je hoeft niet een checklist af te werken om het goed te doen voor God. ‘Goede dingen doen’ zouden voortvloeien uit je geloof in God. Dus dat is best een lastige spagaat…
  • De Zwarte Piet-discussie doet me ontzettend veel. Ik ga er hier niet teveel over uitwijden (misschien dat ik dat nog doe over een paar dagen), maar de manier waarop pro-Zwarte Piet mensen reageren op de discussie is er één van afsluiten voor alles wat niet op hen lijkt. Denk daarbij aan: immigranten, zwarte mensen, moslims en ga zo maar door. Ik vind het eng om te zien en te merken.

Ik had het gevoel dat de groep vrouwen die bij de training was ontzettend open stonden voor elkaar, juist ook vanwege de verschillen. Ik kan natuurlijk alleen voor mezelf spreken, maar dat gevoel had ik. Het is zo fijn om al die verschillende vrouwen in hun diversiteit te zien. Op zaterdagavond was tijd ingeruimd om elkaar dingen te laten zien en horen van de eigen cultuur en/of religie en dat draaide uit op een heerlijk dansfeestje met Afrikaanse en Arabische muziek. Heerlijk! Dat heeft me veel kracht gegeven om er weer tegenaan te gaan.

De training werd afgesloten met de vraag: Waar geef jij jezelf autoriteit voor? Mijn antwoord was: Hoe moeilijk het ook is, ik wil blijven strijden voor vrouwenrechten.